خانه / محاسبه سهم‌الارث
محاسبه سهم‌الارث
سهم‌الارث همسر، فرزند، پدر و مادر — دقیقاً طبق قانون مدنی ایران، در چند ثانیه.
طبقات سه‌گانه ارث چیست؟
قانون مدنی ایران وراث را در سه طبقه دسته‌بندی می‌کند: طبقه اول (پدر، مادر، فرزندان)، طبقه دوم (خواهر، برادر و اجداد)، طبقه سوم (دایی، خاله، عمو، عمه). قاعده اصلی این است که تا وقتی حتی یک نفر از طبقه اول زنده باشد، هیچ‌کس از طبقه دوم یا سوم ارث نمی‌برد؛ و تا وقتی کسی از طبقه دوم زنده باشد، طبقه سوم ارث نمی‌برد. همسر (زن یا شوهر) یک استثناست و همیشه، در کنار هر طبقه‌ای که وارث باشد، سهم ثابت خودش را می‌برد.
چرا سهم پسر دو برابر دختر است؟
در تقسیم سهم فرزندان (و به همین ترتیب خواهر/برادر و عمو/عمه)، قانون مدنی از قاعده فقهی «للذکر مثل حظ الانثیین» پیروی می‌کند: سهم هر پسر دو برابر سهم هر دختر است. این قاعده در طبقه دایی/خاله (طبقه مادری) اعمال نمی‌شود — در آنجا سهم‌ها بدون توجه به جنسیت مساوی تقسیم می‌شود.
محدودیت‌های این ابزار
این محاسبه‌گر فرض می‌کند متوفی وصیت‌نامه‌ای نداشته (وصیت تا سقف یک‌سوم ترکه معتبر است و مقدم بر تقسیم ارث اجرا می‌شود)، دین یا بدهی معوقی ندارد که باید از ترکه پرداخت شود، و نوادگانی که پدر یا مادرشان زودتر از مورث فوت کرده باشند (که سهم آن‌ها به قائم‌مقامی محاسبه می‌شود) را پوشش نمی‌دهد. برای وراث اقلیت‌های دینی رسمی کشور، قواعد ارث می‌تواند متفاوت باشد.
پرسش‌های متداول
آیا این ابزار جایگزین گواهی انحصار وراثت است؟
خیر. این فقط یک برآورد آموزشی و سریع است. برای هرگونه اقدام قانونی (نقل‌وانتقال ملک، برداشت از حساب بانکی متوفی و غیره) حتماً باید گواهی انحصار وراثت رسمی از شورای حل اختلاف یا دادگاه دریافت کنید.
اگر متوفی وصیت‌نامه داشته باشد چه می‌شود؟
وصیت‌نامه تا سقف یک‌سوم ترکه معتبر است و پیش از تقسیم ارث بین وراث اجرا می‌شود؛ این ابزار وصیت‌نامه را در نظر نمی‌گیرد و فرض را بر نبود وصیت می‌گذارد.
چرا سهم مادر گاهی از یک‌سوم به یک‌ششم کاهش می‌یابد؟
طبق ماده ۸۹۲ قانون مدنی، اگر متوفی (بدون فرزند) هم پدر و مادر و هم دو یا چند خواهر و برادر ابوینی یا ابی زنده داشته باشد، سهم مادر از یک‌سوم به یک‌ششم کاهش می‌یابد — حتی اگر خود آن خواهر و برادرها به‌دلیل وجود پدر و مادر چیزی ارث نبرند.
اگر یکی از فرزندان متوفی زودتر از او فوت کرده و نوه دارد چه؟
در این حالت سهم آن فرزند به نوادگانش می‌رسد (قائم‌مقامی)، اما محاسبه دقیق آن به تعداد نسل‌ها و شاخه‌های خانوادگی بستگی دارد و در این نسخه از ابزار پوشش داده نشده — برای این حالت با وکیل مشورت کنید.
آیا زن از همه اموال شوهر ارث می‌برد؟
شوهر از تمام اموال زن (از جمله زمین) ارث می‌برد، اما زن طبق ماده ۹۴۶ قانون مدنی (اصلاحی ۱۳۸۷) از عین اموال منقول و از قیمت (نه عین) اموال غیرمنقول از جمله زمین و ساختمان ارث می‌برد — یعنی بابت سهم خود از زمین، معادل نقدی آن را دریافت می‌کند، نه مالکیت مستقیم زمین را.